Türkçe Azerice Kazakça Özbekçe Tacikçe Türkmence

Парти эмблемасынын философиясы.

курулум билдирүүсү

Партя праграммасы

Контакты


АТА ЖУРТ СҮЙГӨНДӨР ПАРТИЯСЫ  ПРОГРАМАСЫ.

БИРИНЧИ КЫСЫМ. 
КҮНҮБҮЗДӨКҮ ЖАЗАЛЧУ ИШТЕР.

Күнүбүздөгү Министирликтер менен чечилүүсү, оңдолуусу же жаңыдан оңдолуушу керек темалар, масалелер АТАЖУРТ сүйгөндөр партиясынын астында.

1.Эгемендүүлүк жана Эркиндик,

2.Жан жана Оокат Жай коргоо,

3.Иш,

4.Ден соолук жана Даары,

5.Иш жана Жашоо деңгелин өйдөлөтүү,

6.Илим жана Билим,

7.Маданиат жана Туризм,

8.Спорт темелары астында колго алынган.

Эгемендүүлүк жана Эркиндик.

Бөлүм 1.

Түрк АТАЖУРТ сүйгөндөрү, Мустафа Кемал АТАТҮРКТҮН балдары болуп мамлекет ичинде, Журт Сүйгөн, Патриот, Элдик, Лаик, Республикачы, Демократ жана Күнүбүздөкү Укукка ээ, башкаруу түшүнүгү болгон Улуттук Мамлекеттин Саясатыны коргойт. Мамлекет тышында болсо Түрк эли атынан Улуттук турушту жандандыруу идеясында.Муну ишке ашыруу үчүн эң маанилүсү баардык жерде эркин жана эгемендүү болуу.

1.1.Элдин пайдасына, Мамлекеттин биримдигине, Мамлекеттин Эң негизги баркына ээ болгон саясат Туркия Жогорку Элдик Палатасында тастыкталышы керек, муну ишке ашыруу үчүн: Түрк элинин пайдаларындан сырткары ,тышкы булактуу мыйзамдар жаңыдан оңдолушу керек.

1.2.Баардык министирликтеги көзөмөлдөө түз деңгээлде изилделиш керек,  өткөндөр менен бирге баардык жолсуздуктар контролго алынышы керек,”үст көзөмөлдөө” организациясы курулушу керек.Ошондой эле бул организация        өткөн заманда мамлекет зыянына курулган курумдарды оңдоо, менчиктештирүү жагында Түркия мамлекетинин пайдаларын көзгө алуусу керек. Мамлекеттин каражаттык булактары Түрк мамлекети үчүн пайдалуу деңгээлде колдонулушу керек.

Министирлик астындагы организация планы алмашылышы керек, жогорку комиссия системасынын бардыгы , Дин Иштери башчысы менен Акимдердин укук, күч жана милдеттери, башкаруу позициясы кайрадан оңдолушу керек.

1.3.Мамлекеттин баардык жерлерине программа урматы менен тайбастык пайдаланылып жана кайрадан түздөлүшү керек. Баардык министирликтин ‘Жалпы Директору’ жана  ‘Мекеме Башчылыгы’ сыяктуу курумдарынын башчылыгына өздөрүнүн ич арасындан татыктуулары коюлушу керек, мамлекеттик жумуштардын жогорулатуу системаларинда шарт катары коюлган чет тил экзамендери чыгартулуусу керек.

1.4.Эгемендүүлүк жана эркиндиктин астындагы тоскоолдордун биринчиси, басма сөз, кабар жана каналдардын соода сатыктын ичинде орношкон капиталисттер тарабындан сатылып алынышы, ал эми эми экинчиси болсо саясий баскыга кабылганы. Ушундан улам бул адилетсиздиктен сактаган мыйзам ченемдүү оңдоолорго барылышы керек, көп окулган сатылган өлчөмүндө болгон курулуштардын соодалары элдин пайдасына болуп болбогондугу текшерилиши керек.Анткени басма сөз, кабарлар демократик коомду жандандырган жана жол көргөзгөн күчтөрдүн бири болуп эсептелет.

1.5.Басма сөз жана көрүүгө арналган кабарлардын ич арасында көзөмөлдөө куруму курулушу керек.Калыстыксыз кабарлардын жарялануусу, медия күчүнү жаман жака колдонуусу-Туркия мамлекетинин элдин пайдасына,элдин бар экендигин тастыктаган акча же болбосо пайда каршылыгы атайын максат менен кабарлар да болуп кишилердин,группалардын пайдасы үчүн  коркутуу элементи катары колдонгону, элди атайлап жаңылыш жолго салуу жана баша учурларда мыйзам оңдолуусун колдогон чөйрө болушу керек.

1.6.Басма сөз жана көрүүгө арналган кабарларда иштегендердин туруктуу деңгээлде жашоого ээ болушуну,элдин эркин кабар алуу калыстыгы менен бирге ойлонулушу керек. Ушундан улам иш иштөө системасы оңдолушу керек жана адам сыймыгына урматына түзгүн айлык алынышы камсыз кылыныш керек.Кабар булактары жана медия ээлеринин каршысында басма сөз жана кабар агенстволорунда иштегендердин эгемендүү экендиги сакталышы жана камсыз кылынышы керек.Демократик элдин уюмдашкан топ коому кыймылында, басма сөз жана телевиденияда иштегендердин астыларына коюлган четтетүүлөр уруксаттардын берилбеши,тагыраак айтылса баардык четтетүүлөр токтотулушу керек.

1.7.Басма сөз, пресса карты ээси, прессада эң аз беш жыл иштеген 25 прецса кызматкери бир жерге топтолушуп, пресса жана кабар курулушун курууну калашканында мамлекет бул курулуштун чыгашасынан жардам бериши керек.Бирок кабар политикалары Туркия мамлекети элинин чыгымына, элдин бар болушуна каршы жана мыйзамдарга терс болбошу керек.

1.8.Көңүлдүү кабарчылардын кабарларына акча суратпай бере алган, астындагы түзүлүшү-Имформатика астындагы түзүлүшү жана физикалык аянт болуп-Мамлекет тарабынан даярдалган кабар борбору курулуш керек.Бул борбор топтогон кабарларын  баардык Анадолу басма сөз жана жарыя курумдарына акчасыз, бекер деңгээлде колдонуу укугун бериш керек, натыйжада кабарлардын эркин болуусу, саясий же болбосо финансылык жактан узак туруусу ишенимге алынышы керек.Ошондой эле кабар,жарыя политикалары Туркия Мамлекетинин элдик кызыкчылыгына элдин бар болушуна каршы жана мыйзамдарга терс болбош керек.

1.9.Улуттук Коргонуу Министирлигинин аты ‘Түрк Согуш Министирлиги’ деп аталыш керек, жана;

1.9.1.Түрк элине зыян алып келген экономикалык кыймылдарды көзөмөлгө алуу жана көрүштөрдү билдирүү.  

1.9.2.Түрк элине зыян болгон саясий кыймылдарды көзөмөлгө алуу жана көрүштөрдү билгизүү.

1.9.3.Түрк элине зыян алып келген, маданият жана билимдин   туш боло турган кыймылдары көзөмөлгө алуу жана көрүнүштөр билдирилүүсү керек.

1.9.4.Түрк Куралдуу Күчтөрүнүн саясий канатыны куруш – күнүбүздөкү Улуттук Коргоо Министирлигинин милдети- Милдеттерини орундатуулары керек.Эвропа Биримдиги. АКШ жана башка эзүүчү тышкы кучтөрүнүн, Түрктөргө каршы бузуку максаттары талкаланылып аркага кубалатылышы керек,тартылып алынган жерлер кайтарылгандан кийин аты ‘Түрк Коргонуу Министирлигине’алмашылышы керек.

1.10.Түрк Мамлекеттери менен аскердик маалыматтарды алып берүүсү ишке ашыш керек, биргелешкен пландар пландалынып ишке ашыш керек.

1.11.Түрк Мамлекеттери менен бирге орток аскердик өнөр Жайы курулуш керек.

1.12.Баардык Түрк Мамлекеттеринде эң аз бирөө болуп 5.баскыч калыбына келтирүү борбору ачылышы керек, бул темада Түрк Курал Күчтөрүнү жол көстөрүүчү кылуулары керек.

1.13.Аскердик лицей, аскер мектептери жана аскердик академияларында баардык Түрк Мамлекеттерине күнүбүздөгүнөн көп контенжан берилиши керек,Түрк мамлекеттеринде да өзгөчө биримдик билим топтору курулуш керек.Мунун Түрк Мамлекеттеринин жакындашуусу, бир бирин түшүнүүсү,бир дененин бөлүктөрү экендигин сезүүлөрү,аскердик жакындашуу болуп бир бирин түшүнүү жана жол башчы Мустафа Кемал АТАТҮРКтүн эстеликтерини жеринде көрүш, анын ар нерседеги моделдерин кабыл алуу темаларында чексиз пайдалары болот.

ЖАН ЖАНА ООКАТ КООПСУЗДУГУ.

Бөлүм 2.

2.1.Күнүбүздөгү бөлүүчү, терор, экономикалык нерселерден эркин толугу менен саясий сыпатында жана түздөн түз максаттары өлкөнү бөлүү.Туркия жеринде Түрктөрдү басып алуучу деп ойлогон сыяктуу ооруган бир ойдо коргонушат.Түздөн түз максаттары саясий чечим таап, терористердин нанына май сүртүү.Анткени аскердик жак менен бул иштин ишке ашпастыгын түшүнүшкөн эле,басып алуучулар түздөн түз максаттарына жетиш үчүн жаңы тактика катары саясий баш аламандыкты тандашкан, муну аркасынан да штат системасынын пайда болуусуну каалашат.Андан кийин бизди майдалап, эгемендүүлүгүнү жарыя кылууну ойлоп жатышат.Эми бул кадамдарды билип туруп саясий чечим издөө бул киши өлтүргүчтөрдү кабыл алып сүйлөөшү, сөздөрүнө маани буруш журтка кыянатчылык менен түздөн төз барабар. Туркия мамлекетини күчсүздөндүрүү үчүн куралдары менен тоого чыккан гүчтөр Туркиа Мамлекетинин душмандары, өздөрү чечкен бул Жолдо жооп берүүлөрү тийиш.Куралдары менен кол салган Жапайы террористер, биздин аскерлерден катуу,оор жооп Алышат.

2.1.1.П.К.К. кординациясы, АБ жалпы Секретарлыгы сыяктуу тыш булактуу,мамлекеттин зыянына иштеген биримдик системалары чыгарылышы керек.

2.1.2.Туркия Мамлекетинин негизги баркыны,улуттук биримдик жана бактысыны бузган бөлүүчү терроризм талкаланылышы керек, бул аракетке бөлүнгөн финансы Туркия мамлекетинин экономикасынан бөлүнүшү керек.

2.2.Туркия коргонуу күчтөрүнүн колун бутун байлаган Мыйзамдар сыяктуу сырткы мыйзамдарга көз каранды Катары алмашылган мыйзамдар кайрадан каралып, Текшерүүдөн өтүшү керек. Туркия коргонуу күчтөрү контролдон кутулушу керек.

2.3.Жеке Коопсуздук Кызматкерлери лицейден кийин ар дайым 8-ай сабак алуулары керек,жарым мамлекеттик ишчи Статусу менен аттестация системасы коюлушу керек жана Аттестациялары Туркия Коргонуу Күчтөрү сыяктуу чечилиш керек.

2.4.Туркия Коргонуу Күчтөрү Түрк мамлекеттери менен окуучу Билим берүү, маалымат кабарлашуулары үчүн тыгыз иш Биримдигине барылышы керек.Аныктала турчу белгилүү убакытта персонелдер алмашуусу керек.

ИШ 

Бөлүм 3. 


‘Достор жаңы мамлекетибиз, жаңы өлкөбүздүн баардык план иштери негиздери экономика програмасындан бөлүнүшү керек, себеби баардык нерсе мунун ичинде сакталып турат.Бул себептен улам перзенттерибизге түзгүн илим жана маданият беришибиз керек.Муну менен перзенттерибиз соода,айыл чарба жана санат дүйнөсүндө ошондой эле булардын баардыгынын иш кылуу жерлеринде пайдалуу,таасирлүү иштеген, тапкыч болушсун. Бул үчүн илим програмаларыбыз жана мамлекет уюмдары үчүн пландалчу програмалар экономика програмына таянуулары керек.Түп тамырынан бир программа үстүндө баардык улутту ынтымактуу иштетиш керек .’ 

МУСТАФА КЕМАЛ АТАТҮРК ‘1923 Измир Экономика Конферанциясы’ 

Экономика бир мамлекеттин тамыры экендиги жана экономикадан толук эркиндик эместиги элдин эгемендүү боло албастыгы менен; Мустафа Кемал АТАТҮРКтүн мүнөздөмөсү сыяктуу баардык програмаларыбызда да экономика програмасына таяндырууда,ушундан улам экономика програмаларыбызды да Мустафа Кемал АТАТҮРКтүн принциптери деңгээлинде курдук.Өлкөнүн өнүккөн учурга ылайыктуу кирешесинин таралышы менен жогорку стандарттагы жашоо деңгээлинин келгендиги, туткун астына алынбаган бир экономикага ээ болуу үчүн маанилүү жагдайдын негиздери; базар деңгээлиндеги өлкөлөрдү эзген, эзүүчү өлкөлөрдүн кылыктары туура эмес, Мустафа Кемал АТАТҮРКтүн эгемендүүлүк жолуну улантуу биздин жол. 

Мустафа Кемал АТАТҮРКтүн журт сүйөрлүгүнүн негизи, Түрк улутчулдугу түздөн түз саясаттын үстүндө,бул журт сүйгөндүктүн түшүнүгү журтун сүйгөн, уруусуна карабай туруп ‘ТҮРКМҮН деген кандай гана бактылуу’ дей алган, журтун жанындан маанилүү көргөндөрдүн баардыгын Түрк деп кабыл кылат.Жогорку деңгээлде мындай журт сүйүү басып алуучулар үчүн өткөн замандагы сыяктуу эле келечекте да эң чоң коркунучу.Ушундан улам экономика,саясий,аскердик, маданий түшүнүгүнүнө чейинки баардык жагдайдагы Мустафа Кемал АТАТҮРКтүн принциптерин өчүрүүгө, толук деңгээлде Туркия мамлекетин басып алууга аракет кылышууда. 

Түрк Атажурт Сүйгөндөрү катары баардык элдин капиталыны, өзгөчө элдин мүнөзүнө туура кичине жана чоң индустрияны колдоп, сунуш кылып,элдик экономиканы жандандырып,адамдардын иштерине жараша билим алууларыны отургузуп,иштегендердин билим сапатын жогорулатууну максат кылуудабуз. 

‘Улутчулдук түшүнүгү бизде мындай;адамдардын жеке аракеттерини, кыймылдарыны акыйкаттуу карап,ошондой эле чоң бир мамлекеттин жана кичине жан чоң мамлекеттин муктаждарыны ошондой эле жасалбаган чоң нерселерини көз астына алып,мамлекеттин экономикасыны мамлекеттин колуна алуу.’ 

‘Принцип катары өлкө, адамдардын турак жайына кирбеши керек,бирок өзгөчөлүктүн өнүгүүсү үчүн баардык шарттар көз астына алыныш керек’ 

‘Зарылдык болмоюнча базар чөйрөлөр текшерилбейт,муну менен бирге эч бир базар чөйрөнүн башы бош эмес’ 

МУСТАФА КЕМАЛ АТАТҮРК 

Улутчулдук индивидуалдуу демилгеликти таануу менен бирге элдин пайдасы багытындагы кыска,орто, узун мөөнөттөгү пландарына ылайыктуу кылынып экономика багытталышы керек. 

Глобалдашуу алдатуусунун аркасындан көпкөн эзүүчү мамлекеттер,басып алышкан жерлеринде ишбиримдикчи мамлекеттерди куруп жатышат, басма сөз кабарларын сатып алышып мамлекеттердин жер асты үстү байлыктарын тоноп жатышат.Экономиканын ар кайсы учун өздөрү каалагандай ачышып кыска заманда мамлекеттерди кул кылышууда.Уят болсун эмне дейли Туркиянын бугүнкү көрүнүшү да бул кейипте. 

‘Туркия мамлекетинин эли башка башка сапаттан курулган эмес бирок инсандык жана социалдык жашоо үчүн иш бөлүшүү деңгээлинде адистиктерге бөлүнгөн бир коом катары караш негизги принциптерибиз’ 

МУСТАФА КЕМАЛ АТАТҮРК 

Эч бир кысым болбой эгемендүү чечүү,чечилүү шансына ээ элдердин, өз адистик топлтору менен байланыштуу уюмдашууларында да түрдүү укуктарга ээ болуп,өзүнүн экономикалык иштеринде сектору жана өзү үчүн эң жакшысыны жасап,мамлекеттин узун жана кыска мөөнөтү пландар багытында башка экономикалык бөлүктөр менен биргелешип,иш биримдиги ичинде өлкө экономикасынын эң берекелүү деңгээлде өнүгүүсүнө салымдары болуш керек. 

3.1.Кайнар Булак Башкаруу. 

3.1.1.Өлкөбүздө жер асты жер үстү кайнар булактарыбыз Күнүбүзгө чейин пайдалуу колдонулган эмес.Кайнар Булактарыбызды чыгаруу жана иштетүү укуктарыны Сырт мамлекеттерге өткөрүп, бул байлыктарыбызды өлкө экономикасына булак катары колдонуу үмүтү таптакыр жоготулууга аракет кылынууда. 

Ал эми алтын резервдик катарга коюлганда дүйнөдөгү такталган 43000 тон алтын резервинин 20000 тоннасына ээ болгон Түштүк Африка биринчи Орунга ээ,болжол менен 6500 тонна алтын менен Туркия экинчи орунда, 4770 тонна алтын менен АКШ үчүнчү оорунду ээлешет. Туркиянын ээ болгон алтын потенцялынын наркы 70 миллиард Доллар.Бул потенциялдын өлкө экономикасына жаратуучу кошмо наркы болсо 300 миллиард доллар Деңгээлинде ишке ашырылат.Ошондой эле бул потенциялды түздөн түз иштетүү 6.500 кишини жана Кыйыр түрдү иштетүүдө 105 300 киши иш менен камсыз болуусу божомолдонулууда. 

Ошондой эле дүйнөдөгү бор металл резервинин 63% ти Туркияда.Жаңы изилдөөнүн тастыктаганына караганда Туркиянын бор метал резевинен эли эсе көп чыгышы күтүлүүдө. Туркиядан кийин экинчи кайнар булак өлкө АКШ болуп, жер жүзү резервинин 13% ти чөйрөсүндө үлүшү бар экендиги билинүүдө. Бирок АКШ нын көптөн бери бору индустриясын ар кайсыл жерде колдонгонундан, жакынкы гелечекте бор резервинин түгөнүү коркунучу менен маңдай маңдай турушат.

Туркия мамлекетинин элине пайдасы үчүн бүгүнкүгө чейин баардык жер асты,жер үстү байлык булактарынын сатуу келишимдери кайрадан контролдон өтүшү керек.Мыйзам түзөтүүлөр бүтүрүлүп, мүмкүн болушунча жою жолуна түшүш жерек.Колдогу байлыктардын сатылышына бөгөт Коюлуш керек же болбосо элдин пайдасы түзүгүндө чыккан мыйзамдар менен чек коюлуш керек. Ошондой эле МТА.ТПАО сыяктуу курумдар Мыйзам оңдоо менен күчтөндүрүлүш керек. Эски терс кыймылдар оңдолуп, аксаган баардык пайдалуу Иштер жандандырылыш керек,ар күндүк өнүгүүлөргө Ылайык активдүү бөлүмдөр ачылышы керек. Айлыктары жогорулатылып бөлүмдө барктуу иштешини камсыз кылыш керек. 

3.1.2.II-Дүйнө согушундан кийин экономика жагынан күчтүү АКШ жыгылган Эвропаны узак мөөнөттүү Кредиттер менен колдоп;Дүйнө соодасын Жандандырыш үчүн ИМФ нын, жаңыдан ишке Ашырууну отургузуш үчүн Дүйнө Банкасынын Курулушуну камсыз кылышкан.Бул курулуштун максаты экоономик проблемасы болгон мүчөлөрүнө финансы камсыз кылу, муну кылып жатканында процент пайдасын отургузуу,ошондой эле карызга акча берген мамлекеттин башкаруусуну колуна Алып түздөн түз базар деңгээлине алып келүү.Туркия ИМФга 1947- жылы 11-мартта үйө болгон,1962.жылы кылынган биринчи Stand-by келишими менен өлкө экономикасынын калыптануусу жана берилген карыздарын кайрадан төлөнө турушу үчүн жазала турчу туруктуу програмалары аты астында, ИМФ (IMF) политикасы менен өлкөбүздү акча политикасы менен үстүбүздөн басым кыла башташкан.Ансыз деле көрүнгөндөй дүйнө деңгээлинден караганыбызда 1980 ден кийин ИМФ(IMF) мамлекет экономикаларына жардам берүүдөн көп экономикалык политиканы жулундан буруу үчүн курулган курулуш деңгээлине келгендиги түздөн түз ачык.Өзгөчө тоңдурулган эгемендүүлүк програмалары, өлкөлөрдө саясий туруксуздуктун көбөйүүсүнө жада калса туруксуздуктун дайыма утушуна себеп болгон. 

Туркия жагынан караганыбызда 2001 ден баштап түздөн түз ачык деңгээлде баскын политикасын кыла баштаганын көрөбүз.Акыркы жылдары мамлекеттердин туура эмес политикаларынын Жардамы менен баскынчылык толук деңгээлде ишке Кирип,мамлекетибиздин экономик жагдайы колго 

түшүп басылды.Базарда айланган акча деңгээлинин контролу, Башка финансы политикалары;баалар,акынын көбөйүшү,жаткыруу чечимдери менен кординалдуу жылыш аныктамасында –YTL(Туркия акчасы) жана валюта арасында деңгээлди отуртуп,экономика чыгаруучу жана алуучу үчүн туруктуу деңгээлде кармай алуу атына киришүү,эгемендүү өнүгүү жана өркүндөштү камсыз кылыш үчүн эң маанилү куралдардын бири.Мунун түздөн түз тактыгы,мында иштеген башкаруучулар улуттук,калктык болуусу жана мамлекет пайдасына көзөмөлдөп туруу милдетинде.Эмне дейбиз ИМФ(IMF) бизди финансы жактан контрол кылып өз пайдалары үчүн бизди колдонуп жатат.Ушуну менен булар каалаган убактында экономикалык,финасылык инфляция чыгарышат.Иштердин бул деңгээлде болушу түздөн түз Борбордук Банканын проблемасы 

ИМФ(IMF) 2001 жылына чейинки акча контролу Аракетине ар кандай терс каршылык көрсөтүшкөндө,2001 жылы февралъ кризинден мурун кол койулган Stand-by келишмеси алмашылып ошондой эле жаңы Коомчулар кошулуп,акча сунуу башкаруусу түздөн түз Аларга кызмат кылуу деңгээлине коюлган.

2001 жылы көз карандысыз деңээлде толкундуу Валюта колдонуусу менен акча сунумуну, валюта менен газдоо жолу башталган. ИМФ(IMF) кредитин казынага колдонуу менен бирге,валютанын Лирага Алмашуусун токтотуу үчүн Түрк акчасынын басып Чыгышын токтотууну каалашууда.Мунун түздөн түз мааниси финансыны толугу менен өз контролуна алууну калагандыгын тактап турат.Булардын түздөн түз максаты ич чыгаруу чыгымын жогорулатып инпортту экспортко караганда аябай арзан кылып, өлкө ичиндеги өндүрүү,чыгаруу жолдорунун чечилбешини каалагандары билинип турат.Ушундан улам чыгарбаган бирок бүтүргөн экономикасы деңгээлине келген базарларыбыз эзүүчүлөрдүн,басып алуучулардын колуна тийген. 

Бул баскынды толук деңгээлде токтотуу үчүн ар Нерседен мурун тышка карыз толуу толугу менен Токтотулуш керек. ИМФ(IMF) жана буга окшош Тышкы финансы булактары менен мамилебиз Түздөн түз кесилиши керек.Борбордук Банка Мамлекет пайдасын көргөзүп муктаж болгон кыймылын кыймылдатыш керек,базарда улуттук акча колдонулуш керек.Максатыбыз заман ичинде ички карыздарды да эң аз деңгээлге алпаруу.

3.1.3.Борбордук Банкада акча деңгээлинин отургузулушу жана тышкы карыздын токтотулушу менен түшүүчү проценттер алдыга коюлуп чоңоюга жетишкен. Эмиссия көлөмү менен банкачылык сектор жеңилдетилип, сатып алуу муктаждыгы үчүн чет элдик шерик издештен баш тартуусу үчүн толук деңгээлде камсыз кылыныш керек. 

3.1.4.Валюта куралдарындагы кыймылга каралганда Акыркы жылдары долларга караганда YTL нин баркынын жоголгону көрүнөт, импорт экспортко караганда аябай көбөйгөн. Туркияда тышкы соода тешиги барган сайын чоңойуп жатат.Биздин максатыбыз; өндүрүүнүн жагымдуулугун 

жоготкон, тышкы карызданууну пайда кылып чыгым чыгарган адамдарды ортодон тазалоо менен импорт чыгымыны минимумда