|
VATANPARVARLAR PARTÝYASÝNÝNG
PRAGRAMMASÝ
BÝRÝNCHÝ QÝSM
MAVJUT TUZÝLÝSH
Mavjut Vazirliklar bilan birga yechilishi,to’g’rilanishi,yoki yangidan ishlap chikilishi kerak bo’lgan mavzular Vatanparvarlar Partiyasinining rejasiga ko’ra;
1. Mustaqillik va Erkinlik,
2. Jon va Mol-mulk havfsizligi,
3. Ýsh,
4. Boshpana,
5. Sog’lik va Dori-darmonlar,
6. Ýsh va hayot shartlarini yaxshilash,
7. Bilim va Tarbiya,
8. Madaniyat va Turizm,
9. Sport,boshliklari ostida yer olmoqda.
Mustaqillik va Erkinlik
1- modda:
Turk Vatanparvarlari,Mustafa Kemal ATATURK’ning farzandlari qatori,o’lka ichida
Milliyatchi,Davlatchi,Xalqchi,Jumxuriyatchi,Markaziyatchi,Demo’ktrat va chog’dosh Xuquqqa tolip bir boshqaruvsi bo’lgan Davlatning siyosatini himoya qilmoqda va chet elda bo’lsa Turk Millati nomiga Milli bo’y ko’rsatish fikridadur.Buni amalga oshirish uchun xar tomonlama Mustaqil va Erkin bo’lish shart.
1.1. Milli manfaatga,Davlatning birligi va butunligiga ,Respublikaning asil kiymatlariga ega chikish siyosati,Turkiya Buyuk Millat Majlisida xukmron bo’lishi shart.Buni amalga oshirish uchun esa Turk Millatining extiyojlaridan kelip chikkan qonunlardan tashqari butun qonunlar yangidan tuzilishi kerak.Turk adolatining ishlovdan tushishidan ilgari xar tabakaga murojat eta olish uchun teginmaslik qonunlari to’xtalishi kerak.
1.2. Har bir vazirlikdagi nazorat qoidalarining izlanishi,o’tmishdagilar ham birgalikda butun chorasizliklar bartaraf qilinishi shart.buning uchun tuzilgan bir ust tabaka nazorat o’rgani tuzilishi va o’tmishda o’lkaning manfaatiga karshi xususilashtirilgan korhonalarni yangidan tuzish,tuzilgan sanadan kegin,ehtiyoj tuyilganda amalga oshiriluvchi xususilashtirishda xam Turkiya Respublikasining manfaatini ko’zlashi shart.Bu yo’l bilan yo’kolishining oldi olingan Davlatning moli boylik,Turk Millati uchun foydali tarzda ishlatilishi shart.
Vazirliklarnig ostidagi o’rganizatsiyalarning shakli almashishi kerak,butun ust boshqarmalar sistemasi,Diyonat Ýshlari Vazirligi bilan Viloyatlarning imkonlari va vazifilari yangidan tuzilishi kerak.
1.3. Butun davlat doiralariga programma bo’yicha tayin berilishi va yangidan bichimlandirilishi kerak.Xar bir Vazirlikning “Umum Boshkaruv” va “Doira Boshkaruvi” kabi tabakalariga boshkarmaning o’z ichida bazi shartlar asosida munosib kishilarning tayinlanishi,davlatning xar turli mansablariga ishga olinishi,yuksalish jarayonida chet tili bilish sharti olinishligi kerak.
1.4. E’lon va ko’rsatuvlarning mustaqil va erkin ishlashiga g’ov bo’lgan tijorat va ishlab chiqarish firmalarining sarmoyadorlar tomonidan sotib olinishi,ikkinchisi bo’lsa siyosi ustunlikning boskisiga maruz kolishidur.Shu sababdan nashriyotni ximoya kilgan qononi tuzilishlarga murojat kilish zarur.Chunki nashriyot demokrat xalqning yo’l ko’rsatuvchi va oydinlatuvchi kuchlardan biri.
1.5. Nashriyot va ko’rsatuvlarning o’z ichida nazorat qilinishi shart,xaqsiz xabarlarning yozilmasligi,mediyaning ort maksadda kullanilishi –Turkiya Respublikasining Milli manfaatiga,Milli borligini ko’rsatgan,pul yoki moddi manfaat uchun berilgan xabarlar bilan birga shahshi,ommovi manfaat yo’lida,tahdit uchun kullanilishi,xalqqa yomon yo’l ko’rsatish va boshka shunga o’xshash vaziyatlarda qonuni nazorat
shart.
1.6. Nashriyot va ko’rsatuvlarda ishlaganlarning yahshi yashash imkonlarini-ning bo’lishi,ommoning erkin xabar olish xakki bilan birga esga olinishi kerak.Buning uchun ularning ishlash sharoyitlari va maoshlari yaxshilanishi shart.Xabarlar va mediya egalari qarshisida muhbirlarning erkin bolishi kerak.Demokrat ommoning o’rgitli bolishi bilan birga,muhbir –larning o’rgitlanishi oldidagi to’siklar olinishi kerak.
1.7. Nashriyot Kartochkasi egalari,nashriyotda eng oz 25 yil ishlagan muhbirlar birlashib,nashriyot firmasi kurishni boshlasa davlat dastak bo’lishi kerak.Fakat nashriyot siyosati Turkiya Respublikasining Milli manfaatiga,Milli borligiga kast kiluvchi,qonunga xilof bo’lmaydi.
1.8. Ko’ngilli muhbirlarning xabarlarini pul talap kilmasdan bera oluvchi,poydevori va fiziki makoni bolgan-Davlat tomonidan tayyorlangan xabar markazi kurilishi lozim.Bu markazdagi xabarlar esa Anadolu mediyasiga tekin berilishi,xabarlarning erkinlashtirilishi,siyosi yoki moddi tuzlishdan uzok bolishligi zarur.Fakat nashr siyosati Turkiya Respublikasining Milli manfaatiga,Milli borligiga kast kiluvchi,qonunga xilof bo’masligi shart.
1.9. Milli ximoya Vazirligining ismi “Turk Urush Vazirligi” bo’lishi
va;
1.9.1. Turk millatiga karshi bo’lgan iqtisodi xarakatlarni nazorat kilish va fikr bildirish,
1.9.2. Turk millatiga karshi bo’lgan siyosi xarakatlarni nazorat kilish va fikr bildirish,
1.9.3. Turk millatiga karshi bo’lgan kelanak va tarbiya xarakatlarining nazorati va fikr bildirish,
1.9.4. Turk Kurolli Kuchlarining siyosi konatini tuzmoq –shu ondagi Milli Ximoya Vazirligining vazifasi-EB va ABD kabi ishgolchi tashki kuchlarning Turklarga karshi xoinliklarini yuzaga chikarib,ishgol ostidagi jabxalarni kaytarip olgandan song “Turk Ximoya Vazirligi”ga
aylantiriladi.
1.10. Turk Davlatlari bilan askari bilgi bo’lishuvida o’rtok tatbikotlar olip boriladi.
1.11. Turk Davlatlari bilan o’rtokligda askari birlik kuriladi.
1.12. Har bir Turk Davlatida eng oz bir dona 5-tabaka tamir markazi ochiladi va bu mavzuda Turk Kurolli Kuchlari yol ko’rsatuvchilik kiladi.
1.13. Askar litseylari,Urush maktablari va Urush akademiyalarida xar bir Turk Davlatida iqtisodimizning va Turk Kurolli Kuchlarining tarbiya va mashgulotlari programmasiga eng ko’p sonda o’kuvchi olinadi,butun Turk Davlatlarida kuriladi.Buning Turk Davlatlarining yakinlashishi, bir badan parchalari ekanligini xissetishi va butun Turklarning yo’l boshchisi Mustafa Kemal ATATURKning asarlarini joyida ko’rishi,uning xar sohadaga modellarini ko’rishning foydalari bo’ladi
Jon va Mol-Mulk Havfsizligi
2-modda:
2.1. Kunimizda,ayrilikchi terror,iqtisodi sabablardan mustaqil,siyosi darajada asil maksadlari esa o’lkani bo’lishdur.Turkiya tuproklarida Turklarning ishgolchi ekanligini maqullashadi.Asil maksadlariga bilib turib siyosi yechim izlamok terrorning noniga yog’ surmokka o’xshaydi.Chunki askari yo’l bilan bu ishni amalga oshira olmasliklarini bilishadi va maksadlariga erishish uchun siyosi yo’lni yanlshgan,buning orkasidan viloyat sistemasiga o’tishni rejalashtirishgan.Orkasidan esa o’zlarining mustaqilliklarini e’lon qilishni o’ylashyabdi.Bularni bilib turib siyosi yechim izlamok,bu kotillarga e’tibor bermok,ularni jiddiyga olmok vatanga hiyonatga tengdur.Turkiya Respublikasiga kasd kilish maksadida kurol bilan toqqa chikkan kuchlar Turkiya Respublikasining dushmanidur va ularga o’zlari tanlagan yo’l bilan javob berilishi kerak.Kiskasi kurol bilan hamla kilganlarga javob askari yo’ldur.
2.1.1. PKK Kordinatorligi,EB Umum Sekretarligi kabi tashkaridan tamillangan,Davlatga karshi kurilgan sistemalar yo’k kilinishi lozim.
2.1.2. Turkiya Respublikasining asil kiymatlarini,Milli birlik va butunliginiko’rish uchun ayrilikchi terror yo’k kilinishi va bu to’knashuvga ishlatiladigan chikimlar Turkiya Respublikasi iqtisodiga o’tkazilishi lozim.
2.2. Turk havfsizlik kuchlarining ko’l oyogini bog’lagan qonunlar kabi tashki kuchlarga alokador qonunlar kaytatdan ko’rip chikilishi lozim.Turk Havfsizlik kuchlari boskidan kutilishi kerak.
2.3. Xususi havfsizlik ishchilari maktabdan song 8 oy doimi bilim olishi shart va ular Turk Havfsizlik kuchlaridagi kabi diplom bilan mukofotlandirilishi lozim.
2.3. Turk Havfsialik kuchlari Turk Davlati bilan o’kuvchi,ta’lim,bilim bo’lishishlik uchun yakin xamkorlikka kirish kerak.
Ýsh
3-modda
“Dostlar yangi Davlatimizning,yangi xukumatimizning butun ishlash programmalarini –ning asosi iqtisodda bo’lishi kerak.Chunki xamma narsa buning ichida bekitilgan.Bu sababdan avlodlarimizga bu mavzuda bilim va madaniyat berishimiz kerak,zero,tijorat,dehkonchilik va sanat dunyosida va butun bularning ishlash soxasida kerakli,tasirli,mexnatkash va yaratuvchi bo’lishsin.Shuning uchun ta’lim dasturlarimiz va Davlat birimlari uchun amalga oshiriladigan ishlar iqtisodga borib takalishi
lozim.”
Mustafa Kemal ATATURK (1923 Ýzmir Ýqtisod Kongresi)
Ýqtisodning bir mamlakatning bel suyagi ekanligini va unga erishmasdan millatimiz mustakil bo’la olmasligini bilgan xolda:Mustafa Kemal ATATURK aytgani kabi butun programmalarimizi iqtisodga olip borarkan,iqtisod programmasini esa ATATURKning yolida olib borishimiz kerak.O’lkaning chog’dosh,istikrorli,kelishgan yuksak xayot shartlariga borarkan,asir olinmagan iqtisodga ega bo’lish sharti bilan;ishgolchilarning emas balki ATATURKning mustakil yo’lidan yurmok
zarur.
Mustafa Kemal ATATURKning milliyatchiligining asosi,Turk milliyatchiligidur va butun siyosatlarning ustidadur.Bu milliyatchilik tushunigi vatanni sevmok,tomirining kim ekanligiga karamasdan “kanday baxt turkman”de bayta olgan xammani turk deb kabul kilgan tushunchadur.Bu tengi yo’q chog’dosh Milliyatchi tushuncha,o’tmishta bo’lgani kabi kelajakta xam ishgolchi kuchlarning karshisidagi eng buyuk havfdur.Shu sababdan iqtisod tushunchasida siyosi,ommovi,harbi,madani tushunchlargacha bo’lgan butun tushunchalarda Mustafa Kemal ATATURK fikrlari o’chirilib,Turkiya Respublikasi butunlayin ko’lga olinmoqda.Chunki bu fikrlarning bilinishi, ko’llanilishi, boshka o’lkalarga o’rnak bo’lishi ishgolchilarning eng katta dushmani.Zero ishgolchilar milli bo’lgan xar narsaga xokim bolishlari uchun karshilaridagi eng katta to’siq eng keng yeryuzi jo’g’rofyasiga tarkalgan bir milat bo’lgan Turk Millati,ularning eng ko’rkinch ro’yosidur va ular buni yaxshi bilishadi.
Turk vatanparvarlari bo’lib butun Milli sarmoyani,ayniksa kichik va o’rta ishlab chikarishni kelishtirish bilan birga Milli iqtisodni jonlandirish,bu yo’l bilan ish joylarini barpo kilip ishsizlikni kamaytirishni rejalashtirib,ishchi kuchiga karab talimni kelishtirib,ishchilarning bilim savisasini ortirish bizning maksadimiz.
“Davlatchilik bizningcha :insonlarning xususi tashabbuslarini va shaxsiy faoliyatlarini asos olib,fakat buyuk bir millatning va katta bir mamlakatning extiyojlarini va ko’p narsalarning amalga oshirilmaganligini xesobga ko’shib.mamlakat iqtisodini Davlatning ko’liga
bermok”.
“Prensipta Davlat kishining o’rniga o’tmasligi kerak,fakat kishining kelishishi uchun umum shartlarni xesobga olish
kerak”.
“Zarurat tug’ilmaguncha bozorga aralashilmaydi,bu bilan birga xech bir bozor bosh
kolmaydi”.
Mustafa Kemal ATATURK
Davlatchilik yakka kirishimlarni yod ko’rmaydi,birgalikda Milli manfaat yo’lida kiska,o’rta va uzun vadali planlarga ko’ra iqtisodni yurgizishi kerak.
Global xayotga o’tishning orkasidagi kemiruvchi davlatlar ishgol kilgan o’lkalarda xamkor hukumatlar kurmokda,ogzaki va yozuvdagi nashrni sotib olmokda, mamlakatlarning yer osti va yer usti boyliklarini talon kilmoqda,iqtisodning xar burchagini o’zi xoxlagandak tuzmokda va kisqa vaqt ichida o’lkalarni asir olmokda va afsuski Turkiyaning manzarasi xozirda shu axvolda.
“Turkiya Respublikasining xalqi turli tabakalardan tuzilgan emas,fakat kishisal va sotsiyal xayot uchun ishi etiboriyla turlu kasblarga bo’lingan jamoat xolida ko’rmok asosiy prensiplarimizdandur ”.
Mustafa Kemal ATATURK
Xechbir to’sik bo’lmasdan erkin ravishda ovoz berish yoki saylanish xuquqiga ega insonlar,o’z kasbidagi o’rgitlanishlarda xam birdak xuquqqa ega bo’lib,o’z iqtisodi ishlarida sektorni va ozlarini eng a’losi kilarkan,davlatning uzokni va yakini ko’zlagan rejalari asosida boshka iqtisodi xamkorliklar kurip,mamlakat eko’nomikasini yaxshilashga xissalarini ko’shishlari mumkin.
3.1 Tabii boyliklarning boshkarilishi
3.1.1. Mamlakatimizda,yer osti boyliklari berimli shaklda foydalanilmagan, foydalanishga ruxsat xam berilmagan.Boyliklarni kozish va ishlatish xaqqi chet davlatlarga berilip,bu boyliklarni o’lka iqtisodini rivojlantirish uchun ishlatish maksadimiz puchka
chikarilmokda.
Ana koldiki oltin rezervida; dunyodagi 43.000 to’nna oltin rezervining 20.000 to’nnasiga ega bo’lgan Janubiy Afrika birinchi o’rinda turarkan,taxmini 6.500 to’nna bilan Turkiya ikkinchi,4.770 to’nna bilan ABD uchinchi o’rinda turadi.Turkiyadagi 6.500 to’nna oltinning po’tansiyali 70 milliard do’llar,buning koshma kiymati 300 milliard do’llar bo’ladi,agar buni solishtirsak 6.500 kishi o’rniga 105.300 kishi degani Narigi tarafdan esa bo’r koni rezervining 63%’i Turkiyada. Agar ustida ishlansa Turkiya buni ikki katiga chikarishi xam mumkin.Turkiyadan kegin ikkinchi o’rinda ABD bo’lip,dunyo konining 13%’ini tuzadi.Fakat ABD bo’rni ko’ptan buyon ishlatmokda bo’lganligidan yakinda bu konning tugash extimoli bor.
Turkiya Respublikasining Milli manfaati yo’lida buugunga kadar amalga oshirilga yer usti boyliklari sotishlarini kaytadan ko’zdan kechirish kerak,qonuniishlamlar kilinip agar iloji bo’lsa sotishlarni amalga oshirmaslik kerak,ko’limizdagi boyliklarni sotishni to’xtatish va ularni Milli manfaat soyasida chikarilga qonunlar bilan cheklash kerak,ayniksa ko’lga kiritilgan foyda markaziy boshkaruvga to’planishi shart.
Bu bilan birga MTA,TPAO kabi tashkilotlar kengatirilishi lozim,o’tmishdagi xatolar to’grilanishi kerak,amalga oshirilmagan foydali ishlar kayta ko’rib chikilishi lozim,bugungi shartlarga xos kurilishlar bolishi,to’lovlar ortirilip o’z soxasida yolgiz boshlovchi bolishi kerak,chunki bunga o’xshash davlat ishxonalari va kurilishlari 80 yildur istedodli kadr yetishtirgan,davlat bu darajaga kelganga kadar kadrlarga,jixozlarga ko’p pul sarflagan,Milli manfaat yo’lida tashlanishi imkonsiz xolga kelingan.
3.1.2. II-Jaxon Urushidan kegin iqtisodi soxada kuchli bo’lgan ABD,kulagan Evro’paga kiska vaktli kreditlar berip;dunyo tijoratini kelishtirish uchun ÝMFning,yangidan maydonga kelish uchun Dunyo Bankini kurdi.Bu kurilishlarning maksadi iqtisodi krizistagi mamlakatlarga moddi yordam berish,bu yo’l bilan ulardan foiz olish,karz olgan o’lkalarning eko’nomikasini ko’lga olish.Turkiya ÝMFga 11-mart 1947-yilda a’zo bo’lgan,1962-yilda stand-by kelishuvlari bilan o’lka iqtisodini yaxshilash va olingan karzlarni to’lash uchun istikror programmalari ismiostida,ÝMF siyosati bilan o’lkamizning pul siyosati ustida boski kurgan.Busiz xam dunyo eko’nomikasiga karasak 1980-yildan kegin ÝMFning ortiq o’lka iqtisodiga yordamdan ko’p,iqtisod siyosatini yurgizgan kurilish xoliga kelip kolganligini ko’ramiz.Ayniksa tavsiya kilingan istikror programmalari,o’lkalarda siyosi iatikrorsizlikning ko’payishiga xatto bu istikrorsizlikning doimi xolga kelishiga sabab bo’lgan.
Turkiya ustidan karaganimizda 2001-yilda etiboran ochik oydin Ýshgol siyosatining boshlaganligini ko’ramiz.Oxirgi yillard hukumatlar- ning xato siyosat yurgizishining yordamida ishgol butun ma’noda amalga oshirilgan va o’lka iqtisodi taslim bo’lgan.
Bozorda aylangan pul miqdorining nazorati,-boshka moli siyosatlar;narxlar,maosh ortishlari,investitsiya qarori va ko’rdinatlari bo’lmagan taqdirda- YTL va valyuta orasidagi tenglikni kurip,iqtisodni,ishlab chikaruvchi va xaridor uchun tenglikni kurishga xarakat kilmok,istikrorli kelishuv va oyoqqa turish uchun eng kerakli vositalardan biridur.Anik ki bu qarorlarni olip,faoliyatga kirgizgan boshkarmalar Milli bolish va o’lka manfaatini ko’zlamok majburiyatida.Ming afsus ki o’lkamizda bu qarorlar,bizning nomimizga ÝMF tarafidan berilmokda va o’z manfaatlari yo’lida iqtisodimizi
boshkarishmoqda.
ÝMF,2001-yilda yurli siyosatlar bilan pul arzining boshkarilishiga turli karshiliklar toparkan,2001-yil Fevral krizisida kegin oldindan imzolangan “stand-by” ontlashmasini o’zgargan shartlari bilan yangidan shakllandirmoq,pul arzi boshkaruvini butunlay o’z xizmatiga bo’y
sundurgan.
2001-yilda o’tilgan erkin valyuta ishlovi bilan pul arzini valyuta bilan to’xtatish yo’li tark etilgan.ÝMF kreditining Xazinaga ishlatilishidan o’rtaga chikkan suyuklikni o’ziga tortish yoki Markaziy Bankning asil Ých Mavjutligini bo’ladigan ortishning pulli poydevorining oldini olish uchun,bozorga chikkan valyutadan ko’prok YTLning sotib olinishi,chet el pulining Turk lirasi o’rniga ishlatilishi bilan YTLga extiyoj kolmasligini xolashmokda.Shu yo’l bilan chet davlat pulini bosip chikargan davlatlarga senyo’raj xakki-Markaziy Banklarning bosgan pulining bosish moliyati bilan pulning ustida yozgan moliyat orasidagi farkning keltirga foydasi berilip kerak manfaatdan voskechiloqda.Boshqa tarafdan Markaz Bankining o’z imkonlari bilan maydonga keltiradigan pulning o’rnini yanada yuksak moliyatli,foiz yuki bo’lgan chet davlat puli olmoqda. Bu moliyatdagi pul bora bora foizlarni ortirip,ishlab chikarish moliyatini ortiradi,importni eksportdan yanada orzon kilip,o’lkada umumiy olganda yotirimchining- ishlab chikarish yoki dehkonchilikni- tanlash imkoni
bermaydi.
Bu yo’l bilan ishlab chikarishsiz iste’mol eko’nomikasi bilan tashkariga kattik bog’langan xolga kelgan butun bozorlar ishgolchi kuchlarga tasli
bo’lmoqda.
Bu ishgolning oldini olish uchun eng oldin tashki karzlarimizni butunlay uzishimiz,ÝMF va shunga o’xshash finans buloklari bilan aloqani uzish lozim. Markaz Banki kerakli tadbirlarni olishi lozim va o’lkada milli pul ishlatilishi kerak.Vaqt bilan maksadimiz ichki karzlarni uzish bo’ladi.
3.1.3. Markaz Banki pul arzining ozayishi va tashki karzlarning bitishi bilan dushadigan foizlar bilan bank sektorini yaxshilap,suyuklik extiyoji bo’lgan chet davlatlar bilan o’rtok bo’lishdan vos kechishi shart.
3.1.4. Valyutadagi trend ga karalganda oxirgi yillarda do’llar nisbatida YTLning asil kiymatini ko’rsatmaganligi ko’riladi.Ýmportning eksportga bo’lgan nisbati doimi ko’paygan Turkiyada tashki tijorat kamchiligi borgan sari ortmoqda.Bizning maqsadimiz ; ishlab chikarish jozibasini yo’kka chikargan, tashki karzlarning yaratgan yuksak moliyatni ortadan chikarmoq.
ishlab chikarishni boshka davlatlar bilan rakobatga kira oladigan darajaga keltirmoq va eksportga kirarkan ichki bozor talabini xam kondiradigan xofizaga ega bo’lip tashki tijoratni kelishtirmoq.
3.1.5. Bozorlarda Bankchilik Tuzilishi va Nazorati boshkarmalari va Sarmoya Bozori boshkarmasining tasiri ortadi va nazorat kuchlanadi. Finans sektorini maydonga keltirgan kurilishlar milli bo’lishi shart.Banklarning oldida,oradagi kurilishlar xam chet sarmoyaning ko’lida,bu xolat Milli manfaat yo’lida nazorat kilinishi kerak.
3.1.6. Shirkatlarning extiyojlarini karshilash uchun yangi o’rtoklar topilishi,yangi investitsiyalar tuzilishi kerak bo’lsa xam,Spekulativ maqsadli foyda kilish uchun ishlatilgan bozor xolatiga kelgan.Shirkatlar sarmoya ko’payishiga va kelishishiga juda oz xissada ko’shilganligi kabi,chet davlatlarning xam osnlik bilan kira olgan bozor xolatiga kelgan.Chet sarmoyadorlar bu bozorga kelgandan song xoxlagan foydalarini ko’lga kiritgandan kegin,o’zgarmagan valyutadan yana valyuta olip,bozorga olip kelgandan ko’progini kayta mamlakatlatiga olip ketib,Turkiyaning tashki karzining ortishiga sabab bolishyabdi. Bunga to’sik bo’lish uchun,Turkiya chet investitorlarning kilgan ishlamlariga bir chegara ko’yishi lozim. Ýchki va tashki sarmoya xarakatlarini davlat moliyasiga yomon tasir kilishligini oldini olish kerak.
3.2. Ýshlab chikarish
3.2.1. Kemiruvchi davlatlar liberal iqtisodni ko’llanip milatlar aro davlatni,ko’p ishlovining yonida iqtisodi ma’noda xam toraytirishni maksat kilgan,chunki maksadlari,bu mamlakatlarni,davlatlarning o’rniga o’z karomog’iga olishdur.Bu bilan birga glo’ballashma davlatlarning manfaat yo’lidagi tengsizlikni ortirmoqda,manfaatning buyuk qismininig ko’llanilishiga yo’l ko’rsatgan yuksak manfaatdor ozchilikning,ko’pchilik ustiga bosqi kurishi va ularni o’zlari xoxlagandek ko’llanishi surmoqda. Bu gruppa osha kuch bilan davlatlar ustida bosqi qurmoqda,ularni iqtisodi ma’noda toraytirib ishlovsiz xolga keltirmoqda.Bosqilar va to’g’ri foydalanishni bilmagan xukumatlar soyasida,ayniqsa oz-kelishkan va kelshkan o’lkalarda davlatlar bora bora yo’q bo’lmoqda.Bu davlatlarning yo’q bo’lishi esa satsiyal adolatning yo’q bolishligini ko’rsatadi. Xukamatlar xato iqtisodi va moli siyosatlar yurgizip,xalqning to’g’ri va odil boshqaruvi uchun kerakli bo’lgan foydalardan vos kechmoqda,xato soliq siyosati bilan foydalaridagi ozayish.borgan sari ishgolchilarga ko’prok karz bo’lmoqda, buning natijasida ularning panasiga kirmoqda. Moddi yetarsizlik va boskilar Davlatning boshqarillshidagi kurilishlarning kiymatlari kamaytirilip,ishgolchi kuchlarga asil kiymatlarining ostida,paskash ko’rilmoqda.Davlatning xalqiga; iqtisodi,havfsiz,siyosi,sog’lik,satsiyal,ta’lim,madani kabi soxalarda xizmat bera olish uchun turli qurilishlar qurmoq va ishlatmoq yuki bor. Bu ma’noda Davlat,kishisal kirishimlarning oz foyda sababiyla kermagan soxalarda,sifatini yaxshilash uchun yotirim kilishligi lozim. Strategiyalik Ommoviy Ýqtisod kirishimlarini ichida to’plashi,pensiya va sog’lik,ta’limi,madani,xizmatlar aslo xususi kirishimchiga taslim kilinmasligi
shart.
Sektorlarga dastak berish uchun kurilgan yuksalish banklaridan hozirgacha Davlatga tegishli bo’lgan banklarning sotilishini to’xtatish kerak sotilganlarning vazifalari esa boshka banklarga bo’lishtirilishi
lozim.
Milli manfaatlarga zarar bergan xususilashtirish ishlarining tamirlanishi yo’lidan borish
zarur.
Ýqtisodi badali bo’lgan,Davlat uchun foydali bo’lgan chala kolgan butun yotirimlar bitirilishi va yangi yotirimlar ishlap chikilishi lozim.
Chet davlat sarmoyasining Milli havfsizlikka,Milli manfaatga zarar beradigan soxalarga yotirim kilishlarning oldini olish kerak.
3.2.2. Ýshgolchi kuchlarning bir o’lkani butunlay ko’lga olish maksadida kurgan sistemalari,o’z maksadi yo’lida importni ishlab chikarishga almashgan bir xol olgan,biz xar soxada ishlab chikarishni ortiruvchi yo’llar bilan yotirimlarimizi lokomotif kabi ishlatib,iqtisodda butunlay mustaqillikni orzulaymiz.Buning soyasida ishlab chikarish ortadi,ichki bozor talabi kongandan kegin,eksportga ogirlik berish kerak. Yangilanishi mumkin bo’lgan energiya buloqlarida ishlatilgan texnalogiyalik jixozlarning o’lkamizda ishlab chiqarilishi lozim. Xar soxada texnalogiyalik kelishuvlar takip kilinishi va izlanip kelishtirilishi,ishlab chikarilishi kerak. Ýshlab chikaradigan sektorlarning texnalogiyalik poydevor moloiyatlarini karshilash uchun kerakli tayyorgarliklar ko’rilishi
lozim.
3.2.3. Yer osti boyliklarining kozilishi,toilishi,chikarilishi,ishlanilishi,sotilishi kerak,zero iste’mol vaqtida ekonomikaga ko’shga samarasi juda katta, yer osti va yer usti konlari xom modda bo’lip emas balki ishlov berilgan mol xolatida eksport kilinishi shart.
3.2.4. Dexkonchilik,mol-chorvadorlik sekto’rlari bilan kelishgan iqtisodi shartlar xisobga olinip,raqobat shartlariga ko’ra tezda bo’liklarga va yerlarga tarkatip kooperitivlashtirmok lozim. Dexkonchilik,mol-chorvadorlik sekto’rlarida izlanip,kelishtirip ko’rima institutlari ochilishi kerak. Dexkonchilik,mol-chorvadorlikni ko’llagan Ziroat Bankinig yanada tasirli bolishi zarur. Dexkonchilik,mol-chorvadorlik sekto’rlarida ishgolchi kuchlar tarafidan ko’yilgan butun cheklamalar yo’q kilinishi lozim.
3.2.5. Dexkonchilik soxasining kelishishi bilan; Ýstixdom yaratip,katta shaxarlarga kochish yoki ishsizlik kabi problemalarga yechim kerak. Dexkonchilik maxsulotlarining importi to’xtatilip,o’lka takror oyoqqa turib olishi kerak. Dexkonchilik dastak beruvchi siyosatlar bilan takror jonlandirilip,bu mavzuda vatanga karshi olingan xar kanday qaror kaytadan ko’rip chikilishi lozim.
3.2.6. Dexkonchilik soxasi dexkonchilik bilan alokador bo’lganligi kabi genetikasi o’ynagan urug’lar mavzusida xam bildirilish kerak, ekologiyalik dexqonchilik birinchi o’rinda bo’lishi kerak, insonga zararli bo’lgan,su buloqlarini kirlatuvchi kimyoviy unsurlar man kilinishi zarur. Kishloq ishlari kaytadan tuzilishi va ishlashi lozim.
3.2.7. Juda oz mikdorda bo’lgan xayvon maxsulotlari iste’moli ortirilip,insonlarning maxsulotlarning sifati yaxshilaniship,sog’liq shartlari o’g’nalip,xayvon maxsulotlarining ko’payisha va narxlarning tushishi shart.Davlat xam ishlab chikaruvchining foydasini ko’rirkan xam iste’molchining zarar ko’rishining oldini olishi lozim. Mol-chorvadorligining butun dexqonchilik mahsulotlarý ichida mýkdorini ortirip, Türkiye chorvadorlik sohasida o’ziga yetarli va hayvon mahsulatlori eksportchisi holiga kelishi zarur. Mol-chorvadorlikni ishlab chikaruvchi uchun foydali xolga keltirish,busoxani rivojlantirish lozim. Turkiya jo’g’rofyosining va iklimining shartlariga loyiq,yuksak berimli bir irk paydo kilish kerak,buning uchun tirik xayvon importini fakat Davlat nazorati ostida kilinishi,sperma importining xam Davlat nazoratida bo’lishi zarur. Go’sht va go’sht maxsulotlari bilan xayvon importi anik to’xtatilishi kerak.EBga yillik tegishli import kilingan buyuk bosh xayvonlarning importi to’xtatilishi lozim. Chegaralar nazoratga etibor berishi va norasmi xayvon importi taqiqlanishi kerak. Xususilashtirilgan Davlat Ýshlab Chiqarish Korxonalari kaytadan kurilip,chorvadorlikka o’rnak bo’lar shaklda kaytadan tusilishi va bularning boshqarilishi dexqonchilik va chorvadorlik soxasida izlanip,kelishtirilip va korinishi kerak. Ýshlap chikaruvchilarga;yetishtirish,xayvon sog’ligi,berimlilikni ortirish,o’rgitlanma,kabi mavzularda ta’lim berish zarur. O’lka shartlariga xos dori darmonlar ishlab chikarilishi va sifatliligining nazorati shart. Eksportta raqobatni ortirish uchun ishlab chikarilgan maxsulotning eksportini dastaklash,Turk Davlatlariga aloqador bo’lgan imkonlar berilishi,xar soxada bo’lgani kabi bu soxada xam xamkorlik kilinishi kerak. Kichik oila korxonalari dastaklanip katta modern korxona xolatiga keltirilishi kerak. Chorvadorlikning keng tarkalgan xududlarda bu korxonalarning kurilishi lozim.
3.3. Ýste’mol
3.3.1. Ýchki mollarni ishlatishni ortirish uchun,iste’molchi xaklari mavzusida Turk Xalqi xabardor bo’lishi zarur. Ýmport faqat ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan mollar uchun osonlashtiriladi,importni jozip kiluvchi siyosat va ishlovlar tashlanadi,tashqi kuchlar tarafidan xalqning va ishlab chiqaruvchining bilinchli ravishda import foydasiga o’zgartirilgan tanlo’vlar yurt ichiga burilishi va ichki bozorning ko’rinishi shart.
3.3.2. Xom moddalar fakat faqat o’lkaning extiyojidan oshigi eksport kilinadi. Tamo’jni siyosatida tashqi o’lkalarning manfaati emas,o’lkamizning manfaati ko’zda tutilip,ishlab chiqarish va eksport kilish yo’liga o’tilishi lozim.
3.3.3. Tashqi iqtisodi muomalalarda Milli manfaatimizga ters bo’lgan milatlararo kelishuvlardan uzoq turish,kelishilganlar kayta tuzilishi kerak. Turkiya Respublikasining birligi,butunligi va xat soxada mustaqil ekanligi,tuzilishi va tushunchalariga karshi bo’lgan EB,ÝMF bilan aloqalar uzilishi kerak
3.3.4. Ýshgolchilarning yuksalishiga karshi qonunlar ishlab chikilishi,ularning narxni nazorat qilishlarini oldini olish kerak.Davlat uztida bosqi kurmasinlar.
3.3.5. Kichik va o’rta korxonalarning yangi bozorlarga ochilishi,yangi ishlab chiqarish texnologiyasiga ega bo’lishi,yetarli darajada AR-GE ishlarining kilinishi shart.Kichik va o’rta korxonalar dastaklanip iqtisodga ko’shgan nafi ortsin. Tabiatni ko’rish maqsadida chopli tabiat do’sti texnologiyalar ishlab chiqarish dastaklanip,KOBÝlarga tabiatga yotirim kilish tavsiya kilinishi lozim. Kichik va o’rta korxonalarning alternativ bozor sifatida internetni ishlatishi va buning uchun ularning sabotliligini ortirish zarur.
3.4. Ýqtisodning ilxomlanishi,moliya siyosatimiz
Byudjetning tengligi va Milli buloqlarga borip taqalishi asostur. Tuziladigan va ishga tushdigan ommoviy kurilishlar uchun byudjet ayirmoq lozim. Milli manfaat yo’lidagi adolatsizlikni yo’q kilish uchun soliqlarning nazoratini kuchaytirish kerak. Norasmi ekonomikaning rasmilashtirilishi uchun adolatli,to’g’ri, tasirli,tarafsiz nazorat bilan,manfaat va boylik nazorating nisbati ozaytirilishi va kaytadan ko’zdan kechirilishikerak Vatandoshlar soliqdan tushgan foydaning kayerga va kaysi ravishda ishlatilganligini bilishlari va soliq sistemasiga istakli ko’shilishlari zarur.
3.5. Turk Davlatlari bilan Ýqtisodi aloqalar siyosatimiz
Turk DAvlatlari bilan o’rtok Bozor,Tamo’jnya birligi va iqtisodda esga kelishi mumkin bo’lgan xar soxada ishbirligini ortirish shart.
Boshpana
4-modda.
4.1. Mulk soxibi bo’lish yo’lida milli manfaat xaqidagi qonuni o’zgartirishlar kirgizilishi zarur.
4.2. Milli manfaatlar va Davlat siyosatiga xos bo’lishi uchun katta o’lchovda planlar,yotirimlar va ishlovlar olib borilishi shart.Nazorat ishlari esa viloyatlarga topshirilishi lozim
4.3. Kurilish ishlariga tegishli bo’lgan va eskirga butn qonunlar bugunning shartlariga loyik kilinip kaytadan tuzilishi kerak,yer titrash va shunga o’xshash tabii ofatlar xisobga olingan xolda,eski binolar va butun binolar nazoratdan o’tishi kerak
4.4. Labo’ratoriya va AR-GE ishlariga e’tibor berilishi,inson sog’ligiga zarar beruvchi malzamalar bilan aloqador standartlar tuzilishi,bularning ishlatilishi qonun tarafidan ta’qiqlanishi shart.
Sog’lik va Dori- darmonlar
5-modda.
Davlatning Xalqqa sungan sog’lik sistemalarining borgan sari xususilashtirishga urinilmokda ekanligi ko’rilmoqda;shifoxona xizmatlari,”xizmat olimlari” bo’lip xususi shifoxonalarga berilmoqda,yurt ichi dori darmolari o’rniga chet davlatlardan sotib olinmoqda,buning natijasida yurt ichi dori darmon ishlab chikarish korxonalari xisobga olinmayabdi.Ommoviy xizmatlarning faqat davlatning bo’ynida ekanligi tushinigi Turkiyada xokim.Turk Millatiga yarashgan sog’lik siyosatining chet davlat siyosatini kabul qilish emas, millatlararo sog’lik siyosati bo’lishini bilamiz.Bundan xarakatla;
5.1. Dori-darmonlarning narxi va sotish siyosati kaytadan tuzilishi, va xech bir dori darmon reklamasiga ruxsat berilmasligi shart.
5.2. Turkiya iqtisodiga import kilinga dori-darmonlar mavzusida jiddiy moddi yo’qotishlarga uchramoqda.Buning oldini olish uchun Universitetlarning Dori ishlab chikarish va tibbi fakultetlarida dori va xastalik ustida izlanishlarga berilgan moddi yordamga dastak bo’lish lozim.
5.3. Turkiyada vatandoshlarga sunilgan shaxsiy-ommoviy butun sog’lik xizmatlari “Turkiya Sog’lik Xizmatlar”ga vatandoshlik no’meriga ko’ra ishlashi kerak.Vatandpshlarning sog’liklarini nazorat kilish uchun xar joyda sog’lik klinikalarining ochilishi va xar turli dor-darmonlarning ta’minlanishi shart.
5.4. Davlat sog’lik xizmatlarining va inson xayotining sifatini yaxshilash nomiga Ko’ruvchi Xakmlik yuksaltirilishi lozim.Ko’ruvchi Xakmlik “Turkiya Sog’lik Xizmatlari” bilan aloqador bo’lishi shart.
5.5. Ommoviy va shaxsiy shifoxonalarning poydevori standartlari yaxshilanip,loyiq bo’lmaganlar o’zlariga berilgan vaqt ichida kerakli shartlarga keltirilishi aksi xolda bu shartlarga loyiq joylarga ko’chirilishi kerak.
5.6. Sog’lik va dori-darmon mavzusida butun Turk Davlatlari bilan keng ishbirligi,o’rtoq ishlab chiqarish,siyosatlar,kadr almashuvlari bo’lishi kerak.
5.7. “Turkiya Sog’lik Xizmatlari” o’lkadagi butun dori darmon ishlab chiqarishlarni nazorat kilishi lozim.
Ýsh va Xayot shartlarini yaxshilash
6-modda
6.1. Ýsh shartlirini yaxshilash
6.1.1. Kadrlar qonuni kaytadan ko’rip chikilishi kerak,kurilishda kurilishga o’zgargan kasbdoshlar orasidagi tengsizlik yo’q qilinip Ýshlash va Satsiyal xavfsizlik shartlari yaxshilanishi lozim.
6.1.2. Maktabdan oldingi bolalarning sog’ va salomat ulg’ayishlari uchun bolalarning soni xisobga olinga xolda belgilangan markazlarga yetarli sonda Davlat Bog’chalari ochilishi kerak.Bu bog’chalarda bir tarafdan ishlagan oilalarning bolalarining xavfsizligi taminlanarkan,boshka tarafdan bolalarning shifokor,pedegog,pediatrist,psixolog,tarbiyachi va satsiyal xizmat beruvchilardan tuzilgan Davlat kadri ostida ta’lim berilishi shart.Bu yo’l bilan Turkiya Respublikasining kelajagi dastlabgi kadamlardan e’tiboran oydinlatilgan bo’ladi.
6.1.3. Ommoviy kurilishlarda ishlagan,maoshlari ortgandan song,25 yil davomida,ishlagan vaqtlari xisobga olinip,Turkiya Respublikasining manfaatiga eng foydali shaklda xizmat ko’rsatishi uchun doimi olg’a intilishlarini taminlash zarur. Bu sistema bilan faqatgina ommoviy kurilishlarda emas balki vatanning xar bir g’arichida xizmat ko’rsatishi kerak.
6.2. Xayot standarti past insonlarning yashash sifatini yuksaltish
Ýshlab chiqarish shaklini qisqa vaqt ichida dexqonchilikdan marketing soxasiga o’tkazish xarakatida bo’lgan Turkiya;foyda darajasi oz,kelishayotgan o’lkalar orasida yer olmoqda.Ommoviy tarixlar kiska vaqt ichida desak bo’ladi,1940-yillardan so’ng tajribaszi boshkaruvchilar sabab Turkiya Respublikasini tayyorgarliksiz ushadi.Kutlug’, o’tmishi dunyoning eng eski ajdodlaridan kelgan buyuk ustoz Mustafa Kemal ATATURK orqali qurilgan,o’ziga yarasha va mustaqil boshkaruvi bilan
“Abadiy Koluvchi” Turkiya Respublikasi,o’tmishdan kolgan birikimini ishlatmasdan,xar turli xamlalarning qarshisida qolip o’ziga begonalshgan.Albatta ishlab chiqarish shaklini o’zgartirgan milatlar buning natijalariga xam yuz kelishadi.Xar revalyutsiyadan kegingi o’zgarishlar,aqlli miyyalarga joylashish nisbatida,odamlarni tayyorgarliksiz ko’lga olgan.Afsuski o’lkamiz osha davrdagi bo’lishi mumkin bo’lgan foydalanishlarni 1938-yildan so’ng ko’llana olgan emas.
Xar tomonlama-pastdan tepadan bo’lgan-shaxarlashma tuzilishi;Turkiyada xam xalq bo’lip xam Davlat bo’lip tom ma’noda tuzilgan emas,ommoviy tarixga karasak,ishlab chiqarishning juda tez ko’payishi,kamchiliklarning kelip chiqishiga sabab bo’lgan.Davlat shaxarlashish ishlamlaridagi kamchiliklarining badalini ko’chip kelganlarga to’latgan,ko’chip kelganlar xam,o’zlarida xali shaxar madaniyati bo’lmasdan turip ko’chish qarori olishgan,xam davlatga xam o’zlariga og’ir badal to’latganlar.
Natijada biri biridan juda farqli o’ylagan ikki xayot turi kelip chiqqan,buni baxolash va Sevr Ontlashmasini yurtimizda ko’llanishni xoxlagan,Turkiya Respublikasini va birligini xazm kila olmagan mamlakatlar bu fursatdan foydalanip, xar turli xamlalarni ko’paytirishgan.
O’lkamizning yaqin o’tmishiga qarasak ko’ramiz ki,bu xamlalar xar xil sifatda yashagan insonlarda yo’q kiluvchi siyosiylik,etniklik,dindorlik ayriliklarini keltirip chiqargan.Bu yo’q qiluvchi tushunchalarni bo’lismagan yashamlar esa o’z xolatlari sababi bilan xar narsaga karshidirlar,bu mavzuda ular ko’cha bolalridan xam o’fkali,shiddatli ekanligi aniq.
Butun bularni yashayotgan ekanmiz,Turkiya Respublikasining bir partiyasi bo’lib turib xam xech narsa kilmaslikning boshini kumga ko’mishdan xech bir farki yo’qtur,chunki ko’cgada bo’lib o’tayotgan xodisalar bizdan mustaqil emas.Kiskasi Turkiya Respublikasi loyiq bo’lgan joyida emas.Aqli erkin vijdoni erkin Turk millati bo’lib bu kaygularga dosh berish majburiyatida emasmiz.Bir qayiqda bo’lgandek cho’kip ketmaslik uchun baravariga kurak tortishimiz lozim.
Vatanparvarlar Partiyasi bo’lib bu tushunik asosida Turkiyaning o’ziga yarashadigon xayot shartlariga kelishiga o’z xissamizni qo’shishimiz zarur,Buning uchun yashash shartlari yomon bo’lgan xayotlarni dataklashimiz,shaxarlarda bo’lga ko’cha bolalariga o’xshagan xayotlarni qutqarish uchun sog’lom rejalar o’ylap topishimiz lozim.Qishloq va tog’ xududlaridagi xayot shartlarini yaxshilap shaxarga norasmi ko’chishlarning oldini olishimiz shart.
Avvalo qishloqdagi xayot shartlarini yaxshilab kegin ta’lim va sog’lik bilan aloqador masalalarga yechim topishimiz kerak.Qishloqda yashagan insonlarning qishloq ichida va tashqarisida qilgan xar turli tushunchalarda ularning yonida bo’lmoq,kerak bo’lgan yordamlarni beradigon son-sanoqsiz foydalari bordur.
Sog’lik saviyasini yuksaltish,ko’ruvchi xakimlik,sog’lik dispanserlari kurish,bolalardan boshkagan xolda butun qishloq axolisini sog’lik koidalari xaqida xabardor kilish,belgili vaqtlarda shifokor va tish doktorlariga ko’rinip turishlariga ularni ko’ndirmoq kerak.
Madaniyat va ta’lim soxasiga xissa qo’shish,mavzudagi qishloq uchun eng to’g’ri yechim bo’ladi,bo’sh vaqtlarning kanday o’tayotganligini nazorat qilish,xar soxada xabardor qilish,kurslarni ochish qishloq maktablariga kutibhonalar kurish va uni boyitish,kiz bolalarning xam o’qishini dastaklash,qishloq maktabini xar tomonlama qo’llash,teatr,musiqa va boshqa shunga o’xshash soxalarni kengaytirish lozim.
6.3. Yoshlar va Qariyalar
Shaxarlarda iqtisodiy sharoiti yetarsiz bo’lganligi sababli qarovga muxtoj,oilasi bo’lgan yoki bo’lmagan butun bolalar va qariyalar uchun qo’ruvchi va dastaklovchi tadbirlar,bolaning-agar bo’lsa- o’z oilasi ichida qo’rinishiga qaratilgan ishlar;boqish,boshpana berish,sog’liq,ta’lim mavzularida bo’lishi,ko’rsatilgan bu xizmatlar uchun pul olinmasligi va bu bolalarning umum ta’lim va madaniyat va iste’dodlarini,shaxsiy qaror berish axloqi va odobi o’rgatilishi
kerak.
Qarovga muxtoj qarilar uchun qariyalar uylari yetarsizdur.Bu uylarning sononi ortirish kerak.O’tmishimizi va kelajagimizi qo’rish uchun yechim sifatida mavjud Bolalarni asrash va Qariyalar uylari uylari kaytadan tuzilishi zarur.Bu kurilgan joylarda su’iste’mol yoki ishlarning amalga oshirilmayotgani o’rtaga chiqsa jazo berilishi lozim.Chunki bu faqat davlatga va millatga xiyonat emas balki kelajagimizga karshi kilingan xiyonatdur.
Qo’shimcha yechim yo’li sifatida bolalarning va qariyalarning boquvlarini o’z bo’yniga olgan oilalarga moddi yordam berilishi yoki Davlat bu oilalarga ish topishda yordam berishi va bu sistemani nazorat qilishi lozim.
6.4. Nogironlar
Turkiyada nogironlarning xayot shartlarini yaxshilash uchun pastda ko’rsatilga mavzular qonuni ishlovlarga olinishi lozim.
6.4.1. Nogironlarning sonini belgilash uchun ishlatilgan Bakthazard jatvali ishlatilmasligi lozim,o’rniga shifokor maslaxati bilan tashxis qo’yilishi kerak.Bu tashxislarga qat’i nazorat qo’yilishi lozim.Su’iste’mol qilinishining oldi olinishi zarur.
6.4.2. Nogironlarga xizmat ko’rsatgan kurilishlarning sifati ortirilishi va nazorat qilinishi zarur.
6.4.3. Ko’rsatilgan xizmat sifatidaki o’zgachaliklar bo’lmasligi kerak.
6.4.4. Nogironlarga xizmat ko’rsatgan insonlarning ilxomini ortirish va ularga kerakli butun jixozlarning olinishi zarur.
6.4.5. Ommoviy yashash soxalari va ommoviy transportlarda nogironlarga qaratilgan ishlovlarda nazorat kuchaytirilishi shart.
6.5. Vatandosh Ommoviy Kurilishlari
Vatandosh ommoviy qurilishlari,oldin Turkiya Respublikasining ustiga yuklangan va bir butun bo’lip davom etayotgan,keyinroq ommoning foydasi uchun ishlamoq,kamchilik ko’rgan yerda xabardor kilmoq,xarakatga keltirmoq,rejali va doimi ishlash bilan ommoning bu katnashishini ta’minlamoq,xayot shartlarini yaxshilamoq yo’li bilan mavzudagi kamchiliklarni bartaraf qilmoq uchun kurilgan.
6.5.1. Turkiya Respublikasi Evropa Birligining Vatandosh Ommoviy Qurilishlari uchun kurgan o’rtoq xovuzga oxirgi 6 programmada 250 million Euro yotirgan.Faqat ilk kadamlarning EB tarafidan ko’yilishi va buning milatlar aro manfaatlarimizý ko’zlashi sababli asil proektlarga emas,Turkiya Respublikasining nomiga dog’ tushirish maqsadida bo’lgan proektlar tuzilgan va buning kuchi bilan Ommoviy Qurilishlar xato boshqrilgan.
6.5.2. Qurilish va Universitetlar Turkiya Respublikasining qisqa.o’rta va uzun vadali ishlash planlariga xos maqsadlarni amalga oshirish uchun kerakli tadbirlar olinishi lozim.Faqat bu maqsadlarni ommoning xar nuqtasiga olib borilishi kerak.Ayniqsa milatlar aro manfaatimizga loyiq proektlar ishlab chiqilgandan so’ng bu xovuz yordami bilan chet o’lkalarning Ommoviy Qurilishlariga to’lov ayrish kerak va bu proektlarning izlanilishi mavzusida ilxom berilishi
shart.
6.5.3. Turkiya Respublikasinining asil kiymatlariga,milatlar aro butunligiga birligiga karshi ishlaganligi aniqlangan butun Vatandosh Qurilishlarining to’xtatilishi lozim.
6.5.4. Butun kasb xonalari,tanlash sistemasidan vazifa soxalariga kadar xar tomonlama o’lkaning manfaati uchun ko’zdan kechirilishi zarur.
6.5.5. Butun insonlar,iste’molchi xaqlari va shunga o’xshash boshqa xaqlarni to’g’ri ishlatish mavzusida xabardor qilinishi
kerak.
6.6. Tabiat va O’rmon
Tabiat bilan aloqador bo’lgan qonunlar extiyotlik bilan amalga oshirilishi va bularning kech qolmasligi kerak.Ýshlovdagi butun qonunlar kaytadan ko’zdan kechirilip,jazolar og’irlashtirilishi lozim.Tabiat va O’rmon Vazirliklarining butun urinishlari o’lka chopida ta’qip qilinishi shart.
Yeryuzida inson sog’ligiga zararli bo’lgan katta miqdordagi, yasham ichida e’tiborsiz ko’ringan,iyo’nlashuvchi va elektromagnetik kirlilik mavzusida,ayniqsa keng tarqalgan va xar doim ishlatilishi sababli eng ko’p zarar bergan uyali aloqa vositalari xam birga ishlatilishlari xaqida,import qilinga va yurt ichida ishlab chiqarilgan buloqlarning ishlatilishi mavzusida milatlar aro qabul qilingan standartlarning amalda qo’llanilishida extiyotkorlik ko’rsatilishi,bunga qo’shimcha sifatida yangi o’zgartirishlar kirgizilishi,ommo xam bu mavzuda xabardor qilinishi,bu mavzu Milil Ta’lim Vazirligiga xam bildirilishi shart.Bu bilan birga;
6.6.1. O’rmon bilan aloqador butun chorasizliklar izlanib kerakli ishlar amalga oshirilishi lozim
6.6.2. Yongan o’rmon dalalari aslo yashashga berilmasligi,tuproq berimli bo’lganligi uchun kaytadan daraxt ekilishi kerak
6.6.3. Tog’ri daraxt ekishga va xayvon turini ko’paytirishga burilgan xarakatlarga yo’l ko’rsatilishi zarur.
6.6.4. Qurilishlarning kelishishi va tabiat kiymatlarining qo’rilishi bir biriga qarshi bo’lmasdan,tomirda siyosatlar bilan tenglanishi kerak.
6.6.5. Teng va davom etishi maqsadiga munosib bo’lgan iqtisodi qarorlar bilan ekologiyalik qarorlar birgalikda ko’rilishi va planlarning bunga suyangan xolda tuzilishi kerak.
6.6.6. Butun yotirimlar Tabiat va O’rmon Vazirligining nazoratidan o’tishi,milatlar aro tabiat mavzularining,EB mavzulari bilan birga qo’rish xarakatlari tark kilinip,milli manfaatlar asos olinip,xar kanday ayrimachilik va kechikishlarga ruxsat berilmasligi shart.
6.6.7. Tabiat kirliligining oldini olish,oldi olinmagan taqdirda yechamga eng yakin bo’lgan planlarning ishlab chiqilishi va kayta olinishi lozim.Tabiatni nazorat qilishdan topilgan foydalarning bir qismi zararsiz ishlab chiqarish va kayta tiklash texnologiyalarining kelishtirilishi uchun ishlatilishi shart.
6.6.8. Bu Vazirliklarning ostidagi tasirlarning planlanishida,amalga oshirilishida va masalalarning yechilishida markaziy siyosatlar e’tiborga olinip,Markaziy Boshqaruv,Ofat Boshqaruv Markazlari,Universitetlar,Qurilish sektorlari va Vatandosh Ommoviy Qurilishlari orasidagi ilxom berish va ishbirligi siyosatlarini ishga kiritish kuchlantirilishi kerak.
6.6.9. Tabiatga e’tiborli inson fikrini yoyish,xar narsadan avval to’g’ri bir ta’lim siyosati bilan boshlaydi.Ommaning xar bo’ligiga tabiat sevgisini yoyish va bu mavzuda ta’lim soxasining eng tasirli bo’lishini planlash lozim.
6.6.10. Ommaviy va xususi sektor tarafidan amalga oshirilgan yotirimlarga tabiatni asrashga ketgan moliyat qo’shilip ta’lim va ogoxlantirish ishlari olib borilishi kerak.
6.6.11. Tabiat va O’rmon kirlanishlarining oldini olinishida yordamchi bo’lish maqsadida qonuni o’zgartirishlar tuzilishi va Tabiat va O’rmon Vazirligi bilan aloqador bo’lgan xar soxada ishlar olib borilishi zarur.
6.7. Energiya
6.7.1. Energiya buloqlari inson xayotidan boshlab iqtisodga qadar ommoviy xayotning butun soxalariga ta’sirini ko’satishi va davlatlarning siyosatlarini belgilash uchun juda kiymatli shaklda boshqarilishi kerak.Shu sababdan energiya siyosatimiz uchun eng kerakli bo’lip,oraliqsiz,arzon bo’lishi
kerak.
6.7.2. Energiyaning to’g’ri ishlatilishi mavzusida Milli Ta’limdan boshlab ommaviy va xususi butun soxalar xabardor bo’lishi lozim.
6.7.3. Butun ishlatilgan energiyaning taxmini 50%i binolarda ishlatilmoqda va bu binolarda ishlatilgan energiyaning 80%ini isitish energiyasi tuzadi.Binolardagi issiqlik yo’qolishining 30%i oynaklardan chikadi.
6.8. Bilim orttirish
6.8.1. Ýnternet bilan orzon va tez bir shaklda yanada ko’p ma’lumotga erishilishi kunimizda internetga kirish yerlarining ko’paytirlishi lozim.
6.8.2. Turkiya Ýlmiy Texnikalik va Tatbiqot Qurilishi tarafidan tayyorlangan Milli Qo’llanish Sistemasi “PARDUS”ning ishlatilishining Turkiyada iloji boricha yoyilishi uchun kerakli ishlar qilinishi shart.Chunki milli manfaatlardan xavfsizlikka,iqtisoddan o’lka ustidagi yozuv sektoriga tezda kelishishiga qadar xar turli foydasi bor.Turk Davlatlari bilan o’rtoq ishlash yuritilishi kerak.
6.8.3. Turkiyada tijori Bozor manosida ayniqsa kichik va o’rta chopdagi bozor ichida juda oz moliyatli sotish yo’li va sotib oluvchi bo’lgan internet juda oz ishlatilmoqda,bu ma’noda o’lkaning manfaatiga katta foydasi tegishi aniq bo’lgan bu yo’lni qo’llash va dastak berish lozim.Ayniqsa sotuvchilarga bog’lagan,sotib oluvchilarni qo’rigan nazorat shartlari kelishtirilishi shart,shu paytda bu mavzuda yetarsiz bo’lgan qonunlar kaytadan ko’zdan kechirilishi kerak.
6.9. Transpo’rt
O’lkamizda xavo kirlanishinig eng boshki sabablaridan biri bo’lgan transport sektori o’rniga,yuksak moliyatining yonida global isinishga sabab bo’lgan Karbodioksitga xam e’tibor berish kerak,oz moliyatli va tabiatga oz zarar bergan bu transportlar tanlansin;
6.9.1. Temir yo’llari toshuviga e’tibor berilishi shart
6.9.2. Turkiya uch tarafi dengiz bilan chegaralangan yarim orol shaklida bo’gan bir davlat bo’lishiga qaramasdan dengiz yo’llarining bunchalik orqada qolganligi ajablanarli.Portlarning xususilashtirilishining oldini olish kerak,Tijoti va strategiyalik portlar ishlashi keng yoyilishi zarur.
6.9.3. Xavo transportlari sistemisi kaytadan tuzilishi va kuchlanishi lozim.
6.9.4. Qugoklik yo’llarining tamiri, qurilishi uchun Yo’l Umum Mudirligi vazifalarini kaytadan ko’rip chiqishi kerak.
Ta’lim va Tarbiya
7-modda.
7.1. Milli ta’lim ishlatilishi kerak,Mustafa Kemal ATATURK va Ozodlik Urishimiz Milli ta’limda kerakli joyini olishi lozim.Turk tarixi kaytadan tarafsiz shaklda yozilishi,Milli tushuncha Milli ta’limdagi o’rnini olishi shart.
7.2. Chet tilidagi ta’lim to’xtatilishi,Turk tilida ta’lim olish zarur.
7.3. Butun universitetlarda,iqtisod va universitetlarning planlarining eng oz sonda bo’lish sharti bilan Turk Davlatlariga joy berilip Turk Davlatlari bilan kadr almashuvlari qilinishi lozim.
7.4. Majburi ta’lim 12 yilga chiqishi va butun maktablarda chog’dosh tuzilishlar bo’lishi zarur.Bugungi jaxon talabiga javob bergan darslar ko’paytirilishi shart.
7.5. Mavjud ta’lim sistemasidagi universitet sinov to’xtatilip,universitetga kirayotganda maktab bitirilishida bo’lgan baxolash sinovlarining natijalari,universitetga kirishda aniqlovchi bo’lishi lozim.Universitetlarning bo’limlari Turkiyaning extiyojlariga ko’ra tuzilishi shart.
7.6. Universitetlarning bo’limlariga ko’ra,farqli yetti gruppaga ayirish,xar unversitetda akademisyanlarning yo’l boshlash vazifalari bo’lib,Sharkiy Anadoli,Janubiy Sharkiy Anadoli va Ých Anadoli taraflarda to’rtadan,Qoradengiz,Marmara,Ege va Oqdengiz taraflarda uchtadan,bir yilda xar kaysi tarafda uzaytirsh xaqqi berilgan xolda Turkiyada ta’lim darajasining tengligini qo’rish lozim.
7.7. Universitetlarning laboratuar tengsizliklarining ketkazilishi zarur.
Madaniyat va Turizm
8-modda.
8.1. Turk Davlatlari bilan Madaniyat va Turizm soxalarida ishbirligi qurilishi lozim.
8.2. Turk milli madaniyati,insoniyat madaniyati,Anadoli madaniyati izlanib,qorinilishi shart,bu madaniyatlarning o’tmishini tamsil qilgan yerlarning chirishining oldi olinishi kerak.Qonuni tuzilishlar qilinishi lozim va bu mavzudagi amalga oshiruvlar oldinda bo’lishi
zarur.
8.3. Davlatning sanat qurilishlarining ishlashi bilan aloqador sistemada ishlash shartlari milli manfaatlarga zarar bermaydigan shaklda kaytadan qurish va ishlab chiqarish proektlarining sifati orttirilip,sanatchilarning yaratuvchilik kuchi va iste’dodlari yanada ust tabaqaga chiqarilishi
kerak.
8.4. Bir Millatning kimligini tuzgan madaniyat va sanat yashatish,kelishtirish va bu soxalarda davlat,xususi sektor,universitetlarning ishbirligi bilan omma bilinchini orttiradi.
8.5. Turiznda albatta ilmi ma’lumotlar e’tiborga olinishi lozim,yotirimlar bu ilmi izlanishning natijasiga qarap bo’lishi kerak.
SPORT
9- modda.
Ota sportlarimizga aloxida e’tibor berilishi kerak,ularni butun dunyoga yoyish zarur va yangi sport turlarining topilishi va amalda qo’llanilishi lozim.
Turk Davlatlari bilan o’rtoq sport musoboqalarni uyushtirish bilan birga oradagi aloqalarni yaxshilash zarur.
2-QÝSM
QO’SHÝMCHA VAZÝRLÝKLAR VA AGENTLÝKLAR
Yuqorida aytip o’tgan mavzular oldin mavjud Vazirliklarning xuzurida yechimlanip,buVazirliklarning vazifasiga kirmagan,faqat milli manfaatlarimiz uchun kerakli bo’lgan mavzularda qilinishi kerak bo’lgan ishlarni yurgizmoq uchun Strategiya Vazirligi,Turk Davlatlari Vazirligi bilan Suv boshqaruvi agentligi oldinda ko’rilmoqda.
Strategiya Vazirligi
10- modda
10.1. Milli manfaat yo’lida iqtisod,tabiiy buloqlar,energiya ,tabiat,bilim va texnologiyaning xar soxada,siyosatda,xarbiy,madani,ommaviy,ilmi va tarixiy soxalarda kelishishi shart.
10.2. Strategiya Vazirligi,10-20-25-50-100 yillik rejalar tuzishi zarur.
10.3. Tashqi ishlar mavzusida qisqa,o’rta va uzun vadali proektlar tuzilishi va oxirgi qadamlarning Turkiya Respublikasining milli manfaati yo’lida bo’lishi shart.
10.4. Turk Davlatlari bilan ilxomlantirish va o’rtoq strategiyalar tuzish lozim.
Turk Davlatlari Vazirligi
11-modda.
“Shuni xam aytishim kerakki;men kammunist emasman.Turk milliyatchisiman shunday tug’ildim va shunday xam o’laman.TURK BÝRLÝGÝNÝNG bir kun xaqiqat bo’lishiga ishonchim komil.Men ko’rmasam xam,ko’zlarimni shu ro’yolar ichida yumaman…Xuddi Uxud shaxidi Said kabi…Paygambarimiz do’stlarodan Said , Uxudda shaxid bo’lish arafasida yonidagilarga aytadi ki: Borilar!...Paygambarga aytilar ki,uning shaxidlarga dep aytgan jannatni ko’rayabman va xozir u yerga ketmoqdaman!Said musulmonlakka shunchalik ishongan edi,men xam TURK BÝRLÝGÝGA bundan xam ko’p ishonaman.Uni ko’rayabman.Ertangi kunning tarixi , yangi saxifalarini TURK BÝRLÝGÝ bilan ochadi.Dunyo osoyishtaligini bu saxifalar ichida
topadi”.
Mustafa Kemal ATATURK
11.1. Kirgizistonning Ýssik Ko’l viloyatining markaz tumani Qaraqo’lda Turk Davlatlari o’rtoq majlisining qurilishi uchun kerakli vazifalarning amalga oshirilishi lozim. Bu majlisga Turk Davlatlaridan elchilar qatnashishi lozim, iqtisodi, siyosi, harbi, an’anaviy, ilmi masalalar o’rtaga tashlanadi va turli yechimlar ishlab chiqiladi.
11.2. Bu Vazirliklar soyasida “Turk to’pliliklari Masalalari umum Mudirligi” va “Turk ozchilik Umum Mudirligi” tuziladi.
Suv Boshqaruvi Agentligi
12-modda.
Davlat suv Ýshlari umum Mudirligining-elektr ishlab chiqarishi Energiya va tabii buloqlar Vazirligiga qolishi kerak.
12.1. Sugaruvchi suvning ekonomik ishlatilishini ta’minlagan boshqaruv yo’llari ko’llanilip,yoyilishi kerak.”Sugaruv Siyosati” tuzilishi kerak.
12.2. Mavjud barajlarning umrining uzatilishi zarur.O’rta va uzun vaqt ichida baraklarning yo’li bilan qurilgan hidroelektrk santrallarning o’rniga alternativlari lozim.
12.3. Shaxar va Qishloq xududidagi otiq suvlar filtrlanib kayta ishlatilishi shart.
12.4. Yer osti va yuzi sularining kirlanishining oldini olip,bunga sabab bo’lgan kimyoviy unsurlar ishlatishni to’xtatish
kerak.
12.5. Suv mavzusida e’tiborli jamiyat tushunchasi bo’lishi bilan birga xar narsadan oldin to’gri ta’lim siyosati bilan boshlamoq zarur.Bu yo’l bilan jamiyatning to’g’ri bilinchlanishi soyasida ta’sirli va quruvchi bo’lishi ta’minlanishi kerak.
|
